O Άνταμ Σμιθ (1723-1790), γνωστός Σκωτσέζος οικονομολόγος και ηθικός φιλόσοφος, περιγράφει εκείνο το συναίσθημα το οποίο μερικές φορές πολλοί από εμάς νιώθουμε, βλέποντας έναν ακροβάτη να περπατάει πάνω σε ένα τεντωμένο σχοινί.  Η αγωνία κορυφώνεται και μερικές φορές κλείνουμε τα μάτια μας, γιατί δεν αντέχουμε άλλο να τον βλέπουμε και άλλες φορές μπαίνουμε στη θέση του ακροβάτη, μοιραζόμαστε το άγχος και την αγωνία του για να τα καταφέρει. Έτσι, με κάποιον τρόπο «συμπονούμε» και «συμπάσχουμε» με τον ακροβάτη. Αυτό το συναίσθημα περιγράφει εν μέρει τη λέξη που είναι γνωστή ως «ενσυναίσθηση».

Τι σημαίνει ενσυναίσθηση;

Η «ενσυναίσθηση» είναι ένας όρος που έχει απασχολήσει μέχρι σήμερα φιλοσόφους, ψυχολόγους αλλά και επιστήμονες από διάφορες ειδικότητες, καθώς αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την ανθρώπινη επικοινωνία. Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα φίλο μας, ο οποίος μας διηγείται πώς χώρισε με την κοπέλα του, και εμείς ακούγοντας τον προσεκτικά, συμπάσχουμε μαζί του, κατανοώντας τη θλίψη του βάσει των συναισθημάτων και των σκέψεών του. Πολλοί επιστήμονες έχουν συνδέσει την ενσυναίσθηση με μία ορμόνη που ονομάζεται «οξυτοκίνη». Αυτή η ορμόνη παράγεται στον εγκέφαλο και παίζει σημαντικό ρόλο στην σύναψη κοινωνικών δεσμών και σχέσεων, στην σεξουαλική αναπαραγωγή, καθώς και στο δέσιμο που νιώθει η μητέρα ως προς το νεογέννητο μωρό της. Μια ενδιαφέρουσα έρευνα, μας έρχεται από το πανεπιστήμιο του Κλέιρμοντ στην Καλιφόρνια, όπου επιστήμονες βρήκαν ότι η ενσυναίσθηση παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο αίσθημα γενναιοδωρίας.

Πολλές φορές άνθρωποι με ψηλή ενσυναίσθηση τείνουν να ενασχολούνται με τον εθελοντισμό και να κάνουν κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο.

Τόσο τα παιδιά, όσο και οι έφηβοι, έχουν την ικανότητα της ενσυναίσθησης. Επιστήμονες από τον Καναδά, μελέτησαν την αντίδραση 180 παιδιών ηλικίας 18 έως 36 μηνών σε ερεθίσματα που είχαν να κάνουν με πόνο ή στεναχώρια και βρήκαν ότι η κύρια αντίδραση στην στεναχώρια ήταν η θλίψη και η ανησυχία, κάτι το οποίο συνδέεται με την ενσυναίσθηση. Παιδιά, τα οποία έχουν ενσυναίσθηση, τείνουν να συνάπτουν περισσότερες κοινωνικές σχέσεις, έχουν συνήθως αυτοπεποίθηση, μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους ευκολότερα και έχουν μεγαλύτερη εξωστρέφεια, χαρακτηριστικά που φανερώνουν μια υγιή συναισθηματική εξέλιξη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η υπέρμετρη ενσυναίσθηση, δηλαδή η συναισθηματική εξάντληση, η υπερβολική ενασχόληση με το πρόβλημα η οποία συνδέεται με θλίψη ή και απογοήτευση, όπως και επίσης η έλλειψη ενσυναίσθησης ή η απάθεια, καθιστούν ρίσκο για ψυχικές διαταραχές και δε φανερώνουν ψυχοσυναισθηματική υγεία.

“Η ενσυναίσθηση αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εργαλείο στις διαπροσωπικές μας σχέσεις.”

Μπορεί να τις ενδυναμώσει, αλλά και να τις εξελίξει. Παράλληλα έχει σχέση με την συναισθηματική μας ευεξία, που είναι σημαντική ήδη από την παιδική ηλικία και μπορεί να διδαχθεί στα παιδιά μέσω του σχολείου και μέσω της οικογένειας. Στη Δανία, «Η Ώρα της Τάξης» γίνεται στα σχολεία της χώρας για παιδιά από έξι ετών μία φορά την εβδομάδα και είναι σημαντικό κομμάτι του πρόγραμμα μαθήματός τους. Οι μαθητές μαζεύονται σε ένα αναπαυτικό μέρος του σχολείου και συζητάνε καθημερινά προβλήματά τους είτε που αφορούν το σχολείο είτε την οικογένεια κ.τ.λ και όλη η τάξη συμμετέχει στην συζήτηση αυτή, προσπαθώντας να βρει λύση στα προβλήματα αυτά. Οι δάσκαλοι την ώρα εκείνη είναι παρόντες και βοηθάνε τα παιδιά δίνοντας ερεθίσματα στο να μην επικεντρώνονται μόνο στα συναισθήματά τους, αλλά και στα συναισθήματα των συμμαθητών τους, μέσω της κατανόησης και της εξάσκησης της «λήψης προοπτικής» (perspective taking). Έτσι η τάξη γίνεται μία ομάδα, μοιράζοντας τα συναισθήματά τους, προσπαθώντας να μπει ο ένας στη θέση του άλλου, βασιζόμενοι στην ανοιχτή επικοινωνία και στην ικανότητα του να δείχνουμε ενσυναίσθηση, κάτι που τους ενδυναμώνει σαν ομάδα παρά τους χωρίζει.

Εσείς τι πιστεύετε; Πόσο σημαντική είναι η ενσυναίσθηση στις μέρες μας;

 

Ένα κείμενο γραμμένο από την Ελεάνα Γεωργίου,

Κλινική Ψυχολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Ουλμ

photo source :S A R A H ✗ S H A R P@sarahgracesharp